یکی از مهمترین موارد برای انتشار و اخلاق انتشار، توجه به لایسنس یا همان مجوز انتشار است. همانطور که می دانید، مجوزها و لایسنس های زیادی در سراسر دنیا وجود دارد که محدودیت هایی را برای انتشار در نظر می گیرد. این محدودیت ها به شما کمک می کند که محتوایی که تولید نموده اید، مورد سرقت و دزدی قرار نگیرد.

مثلا فرض کنید شما یک نقاش هستید و می خواهید اثر هنری خودتان را منتشر کنید. اگر این اثر به صورت رایگان در اختیار همگان قرار گیرد، دیگر نمی توانید در ازای فروش آن از اثر هنری خودتان بهره کافی و سودی ببرید چراکه یک نفر دیگر میتواند با سرقت ایده شما، آن را مجددا طراحی نموده و به صورت رایگان یا با ارزش کمتر در دسترس همگان قرار بدهد و تمام زحمت شما در راستای تولید آن به هدر رفته است.

به طور مثال فرض کنید نقاشی مونالیزه که توسط لئوناردو داوینچی تهیه شد، تحت هیچ مجوز مالکیت معنوی قرار نداشته باشد. درست است که اصل این نقاشی ارزش بسیار زیادی دارد، اما افرادی که بتوانند همانند آن رسم کنند نیز سودهای کلانی از این نقاشی می توانند ببرند، زیرا تحت مجوز خاصی منتشر نشده است و مالکیت معنوی آن به داوینچی تعلق ندارد.

اما فرض کنید یک اداره یا سازمان وجود داشته باشد که اگر شخصی اثر هنری و ایده شما را دزدید و منتشر نمود، با او برخورد شود و اثر شما را حفظ گردد. به عبارت دیگر مالکیت معنوی این اثر فقط برای شما باشد. در واقع زمانیکه شما می خواهید اثر هنری خودتان را منتشر کنید، تحت مجوز و لایسنس آن سازمان انتشار خود را انجام می دهید و مطمئن خواهید بود که اگر خارج از چارچوب آن سازمان منتشر شد، می توانید شکایت کنید و این سرقت قابل پیگیری است. بنابراین با خیال راحت به ایده پردازی پرداخته و ایده های خود را منتشر می کنید.

سازمان های زیادی در زمینه های مختلف در حال ارائه لایسنس و مجوز به انواع آثار هنری وجود دارند. یکی از سایت های معتبر و بسیار معروف در زمینه لایسنس ها و مجوزهای انتشار مقالات علمی، Creative Commons است. این مجوز در مقاله نویسی و انتشارات نقش به سزایی ایفا می کند.

Creative Commons چیست؟

لایسنس Creative Commons به منظور اعطای حقوق مالکیت معنوی (مانند عکس‌های مقاله و سایر اثرات خلاقانه) به افراد دیگر، استفاده می شود. این لایسنس‌ها و مجوزها به خالقان این امکان را می‌دهد تا به افراد دیگر اجازه استفاده، توزیع و تغییر در موارد مختلف مقاله را بدهند، در حالی که همچنان حقوق مالکیت معنوی خودشان را حفظ می‌کنند. یعنی با اینکه مالکیت معنوی اثر حفظ می شود، افراد دیگر بتوانند از آن اثر در مقاله خود استفاده کنند.

انواع لایسنس Creative Commons چیست؟

این لایسنس بیشتر برای اثرهای هنری و محتوای خلاقانه و علمی استفاده می‌شود و می‌تواند شامل محدودیت‌هایی برای استفاده تجاری یا تغییرات در اثر باشد. در واقع این لایسنس برای این بوجود آمده است که محدودیت هایی را در زمینه ایجاد تغییر در آثار علمی ایجاد کند که اصل اثر حفظ شود.

معنای مجوز CC-BY در مقاله چیست؟

در اکثر مواقع دو حرف BY در کنار CC دیده می شود و به معنای Attribution است. حضور BY یک شرط اساسی است و به معنای این است که شما باید نام خالق اثر را بیاورید و به او در مقاله خودتان رفرنس بدهید. به عبارت دیگر اگر بخواهید از تصویر یک مقاله با لایسنس CC-BY استفاده کنید، باید حتما به فرد سایتیشن و ارجاع مناسب بدهید. چراکه نام خالق اثر باید مشخص باشد و همه بدانند که شما خالق این تصویر در مقاله تان نبوده اید.

معنای مجوز CC-BY-NC چیست؟

حضور حروف NC در کنار CC-BY به معنای “استفاده غیرتجاری” یا non-commercial است. این شرط معمولاً به صورت “NC” یا “NonCommercial” در مقاله نمایش داده می‌شود. این شرط نشان می‌دهد آیا دیگران مجاز به استفاده از اثر به منظور اهداف تجاری هستند یا خیر. مثلا آیا آن فرد می تواند از این تصویر رو محصول تجاری خود استفاده کند یا خیر.

معنای مجوز CC-BY-ND چیست؟

حضور حروف ND در کنار CC-BY به معنای “اشتقاق” یا Derivatives است. حروف ND نشان‌دهنده این است که آیا دیگران مجاز به ایجاد نسخه‌های تغییر یافته از اثر هستند یا خیر. به عبارت دیگر، به این معناست که آیا افراد دیگر مجاز به ایجاد تغییر در اثر هنری شما و استفاده از آن در مقاله خود هستند یا خیر؟ مثلا اگر شما نموداری را رسم کرده اید، آیا حق دارند در آن تغییراتی ایجاد بنمایند یا خیر؟

معنای مجوز CC-BY-SA چیست؟

حضور حروف SA در کنار CC-BY به معنای همگام با شرایط یا است “ShareAlike” و این شرط معمولاً به صورت “SA” نمایش داده می‌شود. این شرط نشان می‌دهد که اگر دیگران تغییراتی در اثر ایجاد کردند، هم باید به شخص قبلی رفرنس بزنند و هم اینکه آن تغییرات نیز باید تحت همان لایسنس Creative Commons انتشار یابند. به این صورت اگر شخصی بخواهد به اصل اثر دست یابد، به راحتی قابل مشخص کردن است و می تواند به اصل تصویر برسد.